23 Αυγούστου 1939: Η συνάντηση των δύο ολοκληρωτισμών

Liberal  /  23 Αυγούστου 1939: Η συνάντηση των δύο ολοκληρωτισμών  /  Του Σάκη Μουμτζή

«Η Ευρώπη δεν θα ενωθεί ποτέ, αν δεν μπορέσει να καταλήξει σε κοινή θεώρηση της Ιστορίας της. Δηλαδή, αν δεν αναγνωρίσει ως κοινή κληρονομιά τον ναζισμό και τον σταλινισμό -τα φασιστικά και τα κομμουνιστικά καθεστώτα- αν δεν διεξαγάγει έντιμο και ουσιαστικό διάλογο για τα εγκλήματα αυτών των ανθρώπων». Αυτά ανέφερε το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τον τίτλο «Ευρωπαϊκή συνείδηση και ολοκληρωτισμός». Ψηφίστηκε στις αρχές Απριλίου 2009, από 553 ευρωβουλευτές. 44 το καταψήφισαν και 33 απείχαν. Ως γνωστόν ουδείς Έλληνας ευρωβουλευτής το ψήφισε. Οι δε ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας απείχαν, φοβούμενοι μήπως κατηγορηθούν στο εγχώριο ακροατήριο από την Αριστερά για αντικομμουνισμό.

Όλοι μιλούμε για την ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς από την Μεταπολίτευση και μετά, αλλά νομίζω πως μάλλον χρησιμοποιούμε λάθος έκφραση. Γιατί η ηγεμονία προϋποθέτει μια μάχη στον χώρο των ιδεών και την επικράτηση της ιδεολογίας με τις ισχυρότερες θέσεις, με τους πιο συγκροτημένους διανοούμενους και με τα ισχυρότερα και πιο αξιόπιστα κανάλια επικοινωνίας. Στην Ελλάδα η φιλελεύθερη παράταξη δεν προσήλθε ποτέ σε αυτόν τον αγώνα. Έχασε άνευ αγώνος. Αυτό δεν λέγεται ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς, αλλά ιδεολογική υποτέλεια του φιλελευθερισμού.

Σε όλες τις πολιτισμένες χώρες του κόσμου, ακόμα και σε συλλογικότητες και κοινότητες όπου επικρατούσε η μαρξιστική ιδεολογία, οι αστοί-φιλελεύθεροι διανοούμενοι έδιναν την δική τους μάχη, με τα επιχειρήματα τους που στηριζόταν στην ιστορική εμπειρία και στην φιλοσοφική θέαση του καθενός. Πουθενά και σε κανένα μέρος δεν παρατηρήθηκε αυτό το φαινόμενο της παραίτησης από την διαπάλη των ιδεών, όπως συνέβη στην πατρίδα μας. Η στάση των ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας ήταν χαρακτηριστική αυτής της κατάστασης. Αλλά οι 553 Ευρωπαίοι συνάδελφοι τους τι είδαν στο παραπάνω ψήφισμα που δεν θέλησαν να δουν αυτοί;

Επί της ουσίας είναι γεγονός πως ο ναζισμός με τον κομμουνισμό έχουν πολλά κοινά στοιχεία. Και οι δύο κοσμοθεωρίες αναγνωρίζουν ως ιστορικά υποκείμενα συλλογικότητες. Το προλεταριάτο ο κομμουνισμός, την Αρία φυλή ο ναζισμός. Μέσω αυτών των ιστορικών υποκειμένων θα πραγματωθούν οι τελικοί στόχοι των δύο κοσμοθεωριών, που είναι η αταξική κομμουνιστική κοινωνία και η επικράτηση του παγγερμανισμού. Από την άλλη πλευρά η φιλελεύθερη σκέψη αναγνωρίζει το μοναδικό και ανεπανάληπτο άτομο ως το ιστορικό υποκείμενο που αγωνίζεται για την ηθική, την πνευματική και την κοινωνική ανύψωση του.

Τόσο ο ναζισμός όσο και ο κομμουνισμός είναι επιθετικές και επεκτατικές ιδεολογίες. Δεν επιτρέπουν σε καμία άλλη ιδεολογία να συνυπάρξει, σε κανένα άλλο συλλογικό υποκείμενο, πλην του Κόμματος, να λειτουργήσει. Ως εκ τούτου, αφετηριακά, παράγουν εχθρούς. Τους Εβραίους ο ναζισμός, τους αστούς στην αρχή, κάθε αντιφρονούντα στην συνέχεια, ο κομμουνισμός. Και τους εξοντώνουν. Η επικράτηση του ενός κόμματος και η εξαφάνιση όλων των υπολοίπων σε αυτά τα καθεστώτα, δημιούργησε μια άλλου τύπου πολιτική κοινωνία*, στην οποία οι τεχνικές της απόλυτης εξουσίας ήταν ταυτόσημες (μυστική αστυνομία, στρατόπεδα συγκέντρωσης, κλπ).

Στον αντίποδα, ο φιλελευθερισμός με την προάσπιση των ατομικών δικαιωμάτων εγκαθίδρυσε την κοινωνία της πολυφωνίας και του πλουραλισμού, της συνύπαρξης μέσα στο πολιτικό πλαίσιο του δημοκρατικού πολιτεύματος διαφορετικών ομάδων και πολλές φορές και εθνοτήτων. Ο φιλελευθερισμός μέσα από την πάλη των πολλαπλών απόψεων, μέσα από την διαρκή αναθεώρηση του και αυτοκριτική του έδωσε αυτό που ονομάζουμε, ζούμε και απολαμβάνουμε δυτικό τρόπο ζωής. Φυσικά και ο ολοκληρωτισμός είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, η γκρίζα και σκοτεινή περιοχή της. Που την προσέγγισε όμως δειλά στην αρχή, πιο θαρραλέα και αυτοκριτικά στην συνέχεια.

Τελειώνοντας θέλω να υπενθυμίσω στους ιδεολογικά υποτελείς στην Αριστερά, πως το Γκούλαγκ προϋπήρξε του Αουσβιτς, η Κολύμα του Μαουντχάουζεν.

*Για το παρόν άρθρο ανέτρεξα στο κείμενο του Δημήτρη Μαργαρίτη «Οι εκλεκτικές συγγένειες των ολοκληρωτισμών» που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The books΄journal τεύχος 59, Οκτώβριος 2015, σελ 62-67.

Advertisements

About σχολιαστης

Σχολιάζω...
This entry was posted in Επιλογές, Πολιτική. Bookmark the permalink.

8 Responses to 23 Αυγούστου 1939: Η συνάντηση των δύο ολοκληρωτισμών

  1. Ο/Η Νίκος Π λέει:

    Το πόσο διαφέρουν ο σταλινισμός και ο ναζισμός, θα είναι θέμα συζήτησης στο διηνεκές, το ερώτημα όμως είναι αν υπάρχει ιδεολογία που μπορεί να αντιπαρατεθεί στους δύο παραπάνω ολοκληρωτισμούς αλλά και στα παρακλάδια τους. Η απάντηση νομίζω πως είναι αρνητική, οι δυτικού τύπου δημοκρατίες στηρίζονται σε ένα σύνολο αρχών που ενώ η απώτερη καταγωγή τους είναι η αρχαία Ελλάδα, στην πραγματικότητα συνοψίστηκαν στις αρχές του διαφωτισμού. Απάντηση στους σταλινικούς και στους ναζί – φασίστες σε ιδεολογικό επίπεδο δεν υπάρχει και μπορεί να είναι μόνο η κοινωνία των πολιτών, η αρχή της διάκρισης των εξουσιών, η λειτουργία της αγοράς, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η θρησκευτική ελευθερία, η ελευθερία του τύπου, της έκφρασης, της μετακίνησης, της κριτικής στην ηγεσία, των γυναικών, όλες αυτές οι ελευθερίες που έχουμε μάθει να θεωρούμε δεδομένες. Με την έννοια αυτή λοιπόν, το περίφημο ψήφισμα του ευρωκοινοβουλίου είναι ψήφισμα κατά της απολυταρχίας, του δεσποτισμού και του εξανδραποδισμού και αφορά όχι μόνο τα απομεινάρια των ναζί και των σταλινικών αλλά και κάθε σχετική αντίληψη. Πρέπει έτσι να καταδικάζουμε κάθε παραβίαση αυτών των αρχών, ανεξάρτητα από την ιδεολογία που βρίσκεται πίσω από την κάθε παραβίαση και με την έννοια αυτή ο σταλινισμός, ο ναζισμός και σήμερα ο ισλαμικός φονταμενταλισμός ταυτίζονται απόλυτα. Τώρα γιατί οι νεοδημοκράτες φοβούνται να αντιμετωπίσουν ανοιχτά τον ολοκληρωτισμό, καλύτερα να μας απαντήσουν οι ίδιοι.

    Μου αρέσει!

  2. Ο/Η physicist λέει:

    «Η Ευρώπη δεν θα ενωθεί ποτέ, αν δεν μπορέσει να καταλήξει σε κοινή θεώρηση της Ιστορίας της. Δηλαδή, αν δεν αναγνωρίσει ως κοινή κληρονομιά τον ναζισμό και τον σταλινισμό -τα φασιστικά και τα κομμουνιστικά καθεστώτα- αν δεν διεξαγάγει έντιμο και ουσιαστικό διάλογο για τα εγκλήματα αυτών των ανθρώπων».

    Το σύντομο κείμενο του ψηφίσματος έχει ορισμένα προβλήματα ακρίβειας στην έκφραση. Αρχικά μιλά για τον ναζισμό και τον σταλινισμό ως κοινή ευρωπαϊκή κληρονομιά, κάτι που προφανώς δεν ισχύει, τουλάχιστον όχι σε ό,τι αφορά την ΕΕ [*]. Ενώ ο ναζισμός είναι αδιαμφισβήτητα μέρος της ιστορίας της ΕΕ (και μάλιστα ξεπήδησε από την επί του παρόντος ηγετική της χώρα), ο σταλινισμός είναι προϊόν της ΕΣΣΔ. Οι επιδράσεις του έγιναν σαφώς αισθητές όχι μόνο πανευρωπαϊκά αλλά και παγκόσμια — αλλά εδώ μιλάμε για κοινή κληρονομιά και δεν βλέπω με ποια έννοια ο σταλινισμός είναι μέρος της κληρονομιάς της ΕΕ.

    Στη συνέχεια του κειμένου, και με μια παρενθετική αναφορά που γεννάει την εντύπωση ότι πρόκειται για μια αυτονόητη, τετριμμένη επεξήγηση, οι όροι «ναζισμός» και «σταλινισμός» εξισώνονται με «τα φασιστικά και τα κομμουνισιτκά καθεστώτα». Πρόκειται για ανακριβή υπεραπλούστευση. Τα φασιστικά καθεστώτα (της Ιταλίας, της Ουγγαρίας, της Ρουμανίας και της Ισπανίας, υποθέτω) ήταν συμμαχικά με την ναζιστική Γερμανία αλλά ο ναζισμός ανήκει στη δική του, εντελώς ξεχωριστή κατηγορία βαρβαρότρητας και θηριωδίας. Από την άλλη μεριά, με τον όρο «σταλινισμός» χαρακτηρίζουμε μια συγκεκριμένη περίοδο της ιστορίας της ΕΣΣΔ και όχι όλα τα κομμουνιστικά καθεστώτα: κι εδώ, ο βαθμός θηριωδίας ήταν σε άλλη τάξη μεγέθους, παρά τις προφανείς σχέσεις ανάμεσά τους.

    Κατά τ’ άλλα, σαφώς και χρειάζεται έντιμος διάλογος για τα εγκλήματα αυτών των καθεστώτων.

    [*] Είναι συχνότατη η ταύτιση των όρων ΕΕ και Ευρώπη από ένθερμους υποστηρικτές της πρώτης, επομένως υποθέτω ότι το ψήφισμα του ΕΚ αναφέρεται στην πρώτη και όχι στην δεύτερη. Άλλωστε, η Ρωσία, στην οποία ξεπήδησε ο σταλινισμός, ουδέποτε τέθηκε σε συζήτηση ως υποψήφιο μέλος μιας ενωμένης Ευρώπης.

    Μου αρέσει!

  3. Ο/Η Πάνος λέει:

    Πολύ σωστές οι παρατηρήσεις του physicist. Θα πρόσθετα ότι για λόγους πολιτικής εντιμότητας θα έπρεπε γίνεται κάποια αναφορά στα (εξίσου απαίσια) εγκλήματα της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού, που διαπράχθηκαν από τις «φιλελεύθερες» χώρες (και συνεχίζονται) καθώς και στο μείζον έγκλημα κατά του περιβάλλοντος (που συνεχίζεται επίσης).

    Επειδή αναφέρεται το Άουσβιτς σας προτείνω:

    Το Άουσβιτς, η αποκατάσταση της ιδέας της προόδου και της ουτοπικής διάστασης του σοσιαλισμού

    https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/04/18/gcw-153/

    …όπου θα βρείτε (και) ένα εισαγωγικό δικό μου σχόλιο.

    Μου αρέσει!

  4. Ο/Η Δύστροπη Πραγματικότητα λέει:

    «23 Αυγούστου 1939: Η συνάντηση των δύο ολοκληρωτισμών»

    Δεν το αναφέρει πουθενά μέσα στο άρθρο του ο ΣΜ αλλά προφανώς αναφέρεται στην υπογραφή του Συμφώνου Ρίμπεντροπ-Μολότωφ.

    Μου αρέσει!

  5. Ο/Η Αλικη λέει:

    Το πνευμα του ψηφίσματος έγκειται στην καταδίκη των ολοκληρωτισμων και των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν εν ονόματι συγκεκριμενων ιδεολογιών, οι οποίες παρείχαν μια υποτιθέμενη νομιμοποίηση.

    Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός ηταν επεκτατικές στρατηγηκες, οι οποίες διατρέχουν ολοκληρη την ιστορια των ανθρωπίνων κοινωνιών, χωρις να στηρίζονται σε συγκεκριμενες ιδεολογικές αρχές και να επικαλούνται οτι εκπροσωπούν το «καλο», ουτε να ευαγγελίζονται τη σωτηρία της ανθρωπότητας.
    Αν το πάρουμε ετσι, το ψήφισμα θα επρεπε να καταδικάζει και το προπατορικό αμάρτημα!

    Οι συμψηφισμοί ειναι εν προκειμένω εκτος θέματος.

    Μου αρέσει!

  6. Ο/Η Αλικη λέει:

    ….στρατηγικές, εννοειται.

    Μου αρέσει!

  7. Ο/Η δεξιος λέει:

    Γιατί ρωτάτε μόνο για τους νεοδημοκράτες που δεν ψήφισαν το ψήφισμα – όλοι ξέρουν ότι έδωσε εντολή ο Καραμανλής μετά από συνάντηση με την Παπαρήγα – και όχι για τους πασόκους που ήσαν τότε αρκετοί και αυτοί και υπό την ηγεσία του μαχητή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ΓΑΠ;
    Διότι μέσα στους 553 ευρωβουλευτές που ψηφίσαν υπέρ ήσαν και πολλοί σοσιαλιστές,όχι όμως Έλληνες.Ούτε καν οι ευρωβουλευτές του ΛΑΟΣ δεν ψήφισαν.

    @ Physicist

    Ο όρος «σταλινισμός» είναι παραχώρηση στην ευρωπαική αριστερά για να συγκεντρωθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι ψήφοι.Πολλοί Ευρωπαίοι αριστεροί αρνούνταν να καταδικάσουν τον κομμουνισμό (αφού ήσαν οι ίδιοι στα νιάτα τους) αλλά δέχονταν την καταδίκη του σταλινισμού.
    Μπορεί ο σταλινισμός να ήταν ρωσική εφεύρεση αλλά εξαπλώθηκε και αλλού και ιδίως οι Ανατολικοευρωπαίοι επιμένουν στην καταδίκη των προηγούμενων καθεστώτων τους.Το ψήφισμα ήταν ένας συμβιβασμός των Δυτικοευρωπαίων σοσιαλιστών και των Ανατολικοευρωπαίων με τους Δυτικούς χριστιανοδημοκράτες και φιλελεύθερους να τον επικυρώνουν.

    Μου αρέσει!

  8. Ο/Η physicist λέει:

    Δεξιέ, τις έχω υπόψη μου αυτές τις ακροβασίες, όπως και την αντικατάσταση του όρου Nationalsozialismus με τον όρο Hitlerismus, για να μη σπιλωθεί το δεύτερο συνθετικό. Έτσι κοπτοραμμένο που είναι ούτως ή άλλως το ψήφισμα, δεν θα του απέδιδα τη σημασία που του δίνει ο αρθρογράφος. Πέραν αυτού, με ενοχλεί η επανάληψη του μύθου ότι στας πολιτισμένας και φιλελευθέρας Ευρώπας υπάρχουν ίσες αποστάσεις από τα δύο άκρα και άλλα ωραία.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s